Tác gi?: Du T? Lê

Thi si H? Dz?nh

Hình nhu tôi dã yêu H? Dz?nh ? nh?ng nam d?u tu?i tho. M?t tu?i tho trong lo?n l?c, hoang tàn c?a quê huong tôi. Nh?ng cây g?o d? g?y g?c bên m?t b? sông Ðáy. T? nh?ng bu?c chân lên mu?i t?n cu qua Ð?ng L?c, R?ng Mo, Thanh Hóa... Cu?i cùng, quay l?i, ng?p ng?ng noi nh?ng b?c tam c?p c?a Chùa Bà Ðanh, tru?c khi quy?t d?nh v? làng -  Chi?u, c?a H? Dz?nh dã là nh?ng ti?ng rã r?i, hay nh?ng bàn tay ve vu?t d?u tiên trong tâm h?n tôi, ho?ng h?t. Chi?u, dã du?c c?t lên gi?a cái hoang tàn, d? nát dó, b?i nhi?u gi?ng khác nhau. B?i nhi?u tâm s?, v?i nh?ng tình ý g?i theo, cung khác nhau. Nhung trong tâm h?n non n?t c?a tôi, qua cái l?c là t?m màn v?i thua, hay d?i cát non c?a m?t bãi b? tinh khôi, m?t tr?i m?i lú, ti?ng tho H? Dz?nh dã lu?n l?t qua dó, dã nh? t?ng gi?t mo h? xu?ng dó. Và dã ? l?i. ? l?i mãi. Cho t?i nh?ng ngày Hà N?i không còn.

Cho t?i nh?ng ngày tôi b?t d?u d?i mình trên can gác c?a khu úng th?y Nguy?n van Tho?i, Saigòn...

Ph?i nói r?ng chính ? nh?ng ngày tháng giang h? niên thi?u kia, tôi m?i c?m th?y m?t cách rõ ràng r?ng, H? Dz?nh là ngu?i b?n thi?t c?a nh?ng k? lang thang. Chi?u, dã nhu m?t th? “Tr? v? mái nhà xua” c?a H. Curtisse.

Rõ ràng, H? Dz?nh dã di vào d?i tôi b?ng khung c?a bu?i chi?u. M?t khung c?a u ám c?a nh?ng chi?u mây xu?ng th?p, mà dâu dó, không có l?y m?t s?i khói.

H? Dz?nh dã ? l?i v?i tôi trong nh?ng bu?i chi?u lóc cóc trên chi?c xe d?p, di ki?m an và tr? v? mu?n. Tr? v? lúc nh?ng ngôi nhà dã lên dèn. Lúc nh?ng hàng cây dã thu mình, d?i ch?, bóng t?i.

Bóng t?i nhu nh?ng ngày mai s? tr? l?i.

Th? dó. H? Dz?nh ? trong tôi không nhu m?t Huy C?n cao ng?t khinh m?n. Không nhu m?t Nguy?n Bính ng?t ngào m?t d?ng n?i.

H? Dz?nh d?n và ? l?i trong tôi, nhu m?t chi?c bóng. Âm th?m. M?ôn phi?n và, toi t?. Ông dã nhu m?t ngu?i b?n. M?t ngu?i b?n ít nói. M?t ngu?i b?n tr?m ngâm (luôn luôn tr?m ngâm,) nhu mu?n dành h?t th?i gian có d?oc, d? nghi?n ng?m, d? quay v?, (trong hu tu?ng,) m?t noi ch?n không th?c.

Ôi, m?i quy?n ru sao, nh?ng noi ch?n không th?c.

Tôi bi?t và yêu H? Dz?nh, ch? v?i ch?ng dó! Mây câu tho nam ch?. M?t hi?u bi?t quá s?c ít ?i. Nhung l?i là m?t b?t d?u, cho m?t th? tình yêu, ch?ng th? thu? chung hon.

Thi si H? Dz?nh qua nét v? c?a Hoàng L?p Ngôn

Ph?i nói, mãi t?i nh?ng nam s?p ba muoi, tôi m?i chính th?c bu?c vào th? gi?i H? Dz?nh qua “Quê Ngo?i.” Qua “Hoa Xuân Ð?t Vi?t.” Và nh? du?c, nh?t du?c dâu dó, trong hai t?p tho này, nh?ng câu: 
      “X? run rét l?nh, cõi d?y h?ng hoang.”

Ho?c:
      “Có to giang m?i hai hàng
      “Có muôn quán gió lu?n trong m?t ngu?i.”

Cung t? d?y, tôi m?i rõ thêm chân dung ngu?i b?n thi?t c?a nh?ng k? lang thang. H? Dz?nh. R?ng, tho ông chính là nh?ng dòng thao thi?t v? noi ch?n. Tho H? Dz?nh là tho v? noi ch?n. Ði?u này, tôi nghi, cung d? hi?u. B?i n?u truy nguyên ngu?n g?c H? Dz?nh, ngu?i b?n thi?t c?a nh?ng k? lang thang, thì ông chính là k? không có quê huong.

Sách v? dã ghi chép, H? Dz?nh là ngu?i Minh Huong. M?t ngu?i mang trong mình hai dòng máu Tàu và Vi?t. Cái quê ngo?i tuy có n?ng nàn trong tâm h?n H? Dz?nh, cái quê ngo?i kia v?n ch?ng th? bù d?p du?c ph?n m? m?t c?a quê n?i. M?t g?c r?. M?t c?i ngu?n. Ngay chúng ta, v?i quê huong dó, ngu?n g?c dó, c?i r? dó, nhung dã m?y ai, không t?ng dôi l?n nghi r?ng, d?i ta không ph?i th?. Ð?i tôi không ph?i th?!

      “Ng?a g?y bóng gió mênh mang
      “C? den l?i cu, cây vàng n?o xa...”
      ......
      “M?ng tàn, nu?c ch?y, hoa trôi
      “Tôi lui h?n l?i nhung d?i dã xa.”

T? c?m th?c không c?i ngu?n, hay t? m?c c?m b? b? roi, b? lãng quên kia, dã d?y dua H? Dz?nh t?i m?t m?c c?m khác. Ðó là m?c c?m ph?m t?i hay x?u h?, m?i khi ông mu?n bày t? v? noi ch?n mo u?c. Có l? vì th? mà, nh?ng bày t? tình c?m trong tho c?a ông, v? m?t noi ch?n, dã là nh?ng bày t? thoáng nh?. Nh?ng bày t? n?a ch?ng.

      “Khi vàng d?ng bóng im trua
      “Ti?ng khô lá r?ng làm thua ph? phu?ng.
      ......
      “Chi?u bu?n nhu m?i s?u chung
      “Lòng im nghe tho?ng to trùng ch?n xa
      “Ðâu hình tàu ch?m quên ga
      “Bâng khuâng, gió nh? v? qua lá dày.
      ......
      “R?c r?i vó ng?a quá quan
      “C? treo ý cu, mây giàn m?ng xua.
      ......
      “Tôi vui lòng s?ng trong im...”

Cung t? nh?ng nam ch?m ba muoi, nh?ng nam bu?c vào th? gi?i H? Dz?nh, ngu?i b?n thi?t c?a nh?ng k? lang thang, tôi th?y thêm m?t di?u, mà tôi nghi, nh?ng ngu?i h?ng quan tâm t?i bi?n chuy?n c?a thi ca Vi?t Nam hi?n d?i, nên chú ý: Ðó là s? d?i m?i trong th? tho l?c bát c?a ta. Tôi cho, nó b?t ngu?n t? H? Dz?nh qua nh?ng câu tho l?c bát ? trên. Ông chính là ngu?i khai m? dòng l?c bát m?i c?a chúng ta, nh?ng nam sau 1954...

Nh?n xét tôi v?a nêu, có th? kh?i di t? lòng quá yêu ngu?i b?n ít nói, m?t ngu?i b?n luôn (khao khát,) quay v? m?t noi ch?n ch? có trong hu tu?ng. Nhung s? là m?t nh?m l?n và b?t công, n?u khi xét t?i s? bi?n chuy?n c?a th? l?c bát hôm nay, mà, quên H? Dz?nh. Chúng ta không th? quên ông v?i nh?ng câu tho mà nh?ng ngu?i làm tho l?c bát hôm nay, chua ch?c có du?c.

C? th?, chi ti?t hon, thì s? làm m?i th? l?c bát c?a chúng ta hôm nay, trên can b?n s? d?ng táo b?o nh?ng hình dung t?, tr?ng t?, và, nh?ng b? túc t?...T?t c? nh?ng n? l?c này, dã d?oc H? Dz?nh s? d?ng (cách dây m?y ch?c nam,) v?i ý th?c, và dã d?t m?c tuy?t h?o.

Khi ng?i vào bàn vi?t, tôi m?i th?y mình có quá nhi?u di?u d? vi?t v? ngu?i b?n thi?t c?a nh?ng k? lang thang. Nhung s? trang dã h?n tru?c v?i anh Thu ký Toà so?n, không cho phép tôi vi?t hon.

Ð? ch?m d?t bài vi?t ng?n này, tôi xin du?c c?m on “Quê Ngo?i,” c?m on “Hoa Xuân Ð?t Vi?t,” dã cho tôi th?y ph?n nào chân dung ngu?i b?n nh?ng ngày tho ?u cu, và, nh?ng ngày gi?a bè b?n tôi, nh?ng nam ba muoi, b?t d?u.