Du T? Lê

Ð?u thiên niên k? 2000, nhi?u d?c gi? ngu?i Vi?t ? h?i ngo?i dã t? ra thích thú v?i cu?n bút ký nhan d? “B?n bè g?n xa” c?a nhà báo Phan L?c Phúc, do nhà xu?t b?n Van Ngh? ? mi?n Nam Califonira, ?n hành. Ba nam sau, nh?ng ngu?i yêu l?i vi?t nh? nhàng, dí d?m, và chân tình c?a tác gi? này, l?i du?c nhà Van Ngh? g?i cu?n th? hai vào t? sách gia dình c?a h?, dó là cu?n “Tuy?n t?p t?p ghi.”

S? th?c t?t c? nh?ng bài vi?t c?a hai tác ph?m v?a k?, d?u là nh?ng bài dã du?c nhà báo Phan L?c Phúc cho dang t?i t?ng k? trên bán nguy?t san Ngày Nay, ? Houston, Texas; và m?t s? tu?n báo xu?t b?n ? thành ph? Sydney, Úc Châu. Nhi?u ngu?i l?n d?u tiên bu?c vào th? gi?i van chuong c?a h? Phan, dã b? h?p l?c c?a nh?ng bài “t?p ghi” Phan L?c Phúc thu hút m?t cách m?nh m?.

Ð?i v?i gi?i làm van ngh? tru?c tháng 4, nam 1975 ? quê nhà, ký gi? Lô Rang/Phan L?c Phúc là m?t nhà báo khá d?c bi?t. Tên tu?i c?a ông g?n li?n v?i nh?t báo Ti?n Tuy?n.

N?u hành trình c?a m?t ký gi? nh?t báo, thu?ng ph?i di qua t?ng giai do?n; nhu t? m?t phóng viên, ngu?i làm tin, hay d?ch tin, di l?n t?i vai trò thu ký tòa so?n “trang trong,” r?i ph? trách “trang ngoài” tru?c khi có th? tr? thành t?ng thu ký r?i, ch? bút, ch? nhi?m... Nhà báo Phan L?c Phúc khi du?c m?i v? c?ng tác v?i nh?t báo Ti?n Tuy?n, n?u tôi nh? không l?m thì ông không ph?i di qua “do?n du?ng chi?n binh” mà m?t ký gi? thu?ng ph?i tr?i qua, nhu dã lu?c ghi ? trên.

Ngày xua, th?i VNCH nhi?u ch?c nam tru?c dây, v?i gi?i làm nh?t báo thì, danh t? “trang trong” là ti?ng ch? nh?ng ngu?i trách nhi?m s?p x?p, dàn d?ng ph?n bài v? không b? chi ph?i b?i y?u t? th?i gian. Nó có th? v?n là tin t?c, nhung nhi?u ph?n là ký s?, phóng s?, suu t?m; ho?c nh?ng sáng tác nhu truy?n ng?n, truy?n dài... tùy theo quan ni?m thi?t k? n?i dung c?a ch? nhi?m hay ch? bút m?i nh?t báo.

Ngu?i ta cung dùng thu?t ng? “bài n?m,” d? ch? nh?ng bài du?c s?p ch? s?m, làm d?y nh?ng trang trong dó.

Nói “trang trong” m?t nh?t báo, duong nhiên m?i ngu?i hi?u tuong ph?n v?i nó là “trang ngoài.”

“Trang ngoài” là trang du?c hoàn t?t sau cùng, v?i ph?n tin t?c chính tr?, th?i s?, xã h?i quan tr?ng nh?t, nóng b?ng nh?t. Ho?c là nh?ng di?u tra phóng s? mà ch? riêng t? báo dó có. Ngu?i ph? trách trang ngoài, cung du?c g?i chung là thu ký tòa so?n “trang ngoài.” Nó là guong m?t, “th? di?n” c?a t? báo, nên vi?c ph? trách “trang ngoài” thu?ng du?c giao cho m?t T?ng Thu Ký Tòa So?n.

Ký gi? này ph?i làm vi?c tr?c ti?p v?i ch? bút hay ch? nhi?m, g?n nhu t?ng gi?, cho t?i khi t? báo du?c chuy?n qua giai do?n ?n loát.

Th?i tru?c tháng 4, 1975, ? Saigon, gi?i làm báo cung nhu xu?t b?n còn ph?i s?p ch? bài v? b?ng tay, do nhóm th? s?p ch? b?c t?ng m?u t? d? ráp thành 1 ch?. Cho nên m?t bài báo du?c xé thành nhi?u mi?ng, chia cho t?ng ngu?i th?. N?u không s?p ch? s?m, t?i phút chót s? không d? th? lo cho vi?c s?p ch? nh?ng trang còn l?i, t?c trang ngoài...

M?t nh?t báo ? mi?n Nam Vi?t Nam xua, trung bình có 8 trang (cung có t? ch? có 4 trang,) nên thu?ng du?c chia dôi, d?ng d?u cho trong và ngoài.

Vì s? nghi?p báo chí c?a nhà báo Phan L?c Phúc g?n li?n v?i t? Ti?n Tuy?n, nên xin b?n d?c cho phép tôi du?c ghi l?i m?t cách v?n t?t s? hình thành c?a t? báo này; tru?c khi chúng ta tr? l?i v?i ký gi? Lô Rang, bút hi?u chính c?a nhà báo Phan L?c Phúc, m?t nhà báo mà theo tôi, là m?t trong nh?ng nhà báo thu?c lo?i... “ngo?i kh?.”

Theo ghi nh?n c?a m?t nhân v?t có th?m quy?n v? nh?ng bi?n c? l?n c?a c? hai n?n Ð? Nh?t và Ð? Nh? C?ng Hòa mi?n Nam Vi?t Nam thì, ngày 19 tháng 6, nam 1965, Quân Ð?i VNCH chính th?c d?ng ra nh?n lãnh trách nhi?m l?ch s?, di?u hành d?t nu?c, thay th? chính ph? dân s?, khi dó dang g?p nhi?u khó khan.

Trung Tu?ng Nguy?n Van Thi?u du?c b?u vào vai trò ch? t?ch ?y Ban Lãnh Ð?o Qu?c Gia, tuong duong ch?c v? T?ng Th?ng. Thi?u tu?ng Nguy?n Cao K? là ch? t?ch ?y Ban Hành Pháp Trung Uong, tuong duong ch?c v? Th? Tu?ng.

Nam ngày sau khi thành l?p chính ph?, Th? Tu?ng Nguy?n Cao K? m? cu?c h?p báo, công b? quy?t d?nh t?m th?i dình b?n 36 nh?t báo, d? tân chính quy?n duy?t xét l?i quy ch? báo chí h?u thích ?ng v?i tình hình m?i c?a d?t nu?c.

Trong th?i gian không có báo cho dân chúng d?c, chính ph? c?a Tu?ng K? cho xu?t b?n kh?n c?p 2 t? nh?t báo. T? th? nh?t tên là “H?u Phuong,” do b? Thông Tin ph? trách. T? th? hai tên là “Ti?n Tuy?n,” do C?c Tâm Lý Chi?n d?m nhi?m.

Tòa so?n nh?t báo Ti?n Tuy?n du?c d?t trong vòng rào doanh tr?i c?c Tâm Lý Chi?n ? d?u du?ng H?ng Th?p T?, g?n c?u Th? Nghè, Saigon.

Vì tính ch?t giai do?n, c?p th?i, l?i do c?c Tâm Lý Chi?n d?m trách, nên nh?t báo Ti?n Tuy?n nh?ng ngày d?u do Trung Tá ông Vu Quang (hi?n cu ng? t?i thành ph? Minnesota,) c?c tru?ng C?c Tâm Lý Chi?n, kiêm giám d?c Nha Tác Ð?ng Tâm Lý Chi?n th?i dó, là ngu?i trách nhi?m vi?c di?u hành.

M?t tu?n sau cu?c h?p báo v?a k?, khi các nh?t báo du?c ra l?i, t? H?u Phuong c?a B? Thông Tin, ch?m d?t nhi?m v?. T? Ti?n Tuy?n du?c duy trì. Tr? thành nh?t báo chuyên nghi?p c?a t?p th? quân d?i.

Sau khi t? Ti?n Tuy?n tr? thành chính th?c, Ð?i Úy Phan L?c Phúc, khi dó dang ph?c v? t?i tru?ng Hu?n Luy?n Can B?n Chi?n Tranh Chính Tr? ? du?ng Lê Thánh Tôn, Saigon, du?c di?u v? làm Ti?n Tuy?n, trong vai trò t?ng thu ký tòa so?n v?i ch? nhi?m là Thi?u Tá Lê Ðình Th?ch, t?c Th?ch Lê, ch? bút là Thi?u Tá Ph?m Xuân Ninh, t?c nhà tho Hà Thu?ng Nhân và, thu ký tòa so?n là nhà tho Hoàng Anh Tu?n.

Nam 1967, khi Thi?u Tá Lê Ðình Th?ch (1) du?c c? di h?c l?p Ch? Huy Tham Muu ? tru?ng Ð?i H?c Quân S? Ðà L?t (sau c?i danh thành Tru?ng Ch? Huy Tham Muu) cung là lúc nh?t báo Ti?n Tuy?n có nhu c?u s?p x?p l?i nhân s?, d? thích ?ng v?i s? phát tri?n c?a t? báo, thì nhà tho Hà Thu?ng Nhân (2) gi? vai trò ch? nhi?m, nhà báo Phan L?c Phúc, ch? bút, nhà van Huy Vân (t? phòng Thông Tin Báo Chí dua qua,) gi? vai trò thu ký tòa so?n thay th? nhà tho Hoàng Anh Tu?n. Lý do, h? Hoàng du?c b? nhi?m làm qu?n d?c dài phát thanh Ðà L?t. (3)

V?n theo ghi nh?n c?a nhân v?t th?m quy?n k? trên thì, nam 1969, tòa so?n nh?t báo Ti?n Tuy?n l?i tr?i qua m?t giai do?n khác. T? báo không còn thu?c c?c Tâm Lý Chi?n n?a; mà nó du?c d?t tr?c thu?c T?ng C?c Chi?n Tranh Chính Tr?; tuy tòa so?n v?n n?m trong hàng rào danh tr?i c?a c?c TLC.

Cung k? t? thay d?i v?a k? mà, nam 1974 khi Trung Tá Ph?m Xuân Ninh (t?c nhà tho Hà Thu?ng Nhân) v? huu, vai trò ch? nhi?m c?a ông, du?c chuy?n giao cho Ð?i Tá Nguy?n Huy Hùng, ph? tá t?ng c?c tru?ng T?ng C?c Chi?n Tranh Chính Tr?.

V?i hon chín nam liên t?c tr?c ti?p trách nhi?m n?i dung nh?t báo Ti?n Tuy?n, t? vai trò t?ng thu ký tòa so?n, t?i ch? bút, nhà báo Phan L?c Phúc du?c coi là ngu?i có công d?u trong n? l?c dua t? báo v?n b? nhìn là báo c?a... quân d?i lên ngang t?m v?i nh?ng nh?t báo dân s? chuyên nghi?p khác.

B?ng vào uy tín c?a mình, h? Phan dã thuy?t ph?c du?c thu?ng c?p c?a ông, cho phép ông du?c vu?t ra ngoài “hàng rào k?m gai,” d? di t?i nh?ng chân tr?i khác, h?u có th? c?nh tranh v?i nh?ng cao th? d?ng nghi?p ngoài dân s?.

“?n ch?ng võ công” d?u tiên cho s? nghi?p cu?c d?i ký gi? c?a h? Phan là m?c “T?p ghi” xu?t hi?n l?n d?u tiên trên Ti?n Tuy?n, g?n nhu cùng lúc v?i s? có m?t c?a ông, ? t? báo này.

Du T? Lê

(Th? Nam, 25 tháng 2, 2010: “Phan L?c Phúc, t? 'T?p ghi' t?i nh?ng d?u ?n khác trong s? nghi?p làm báo.”)

Chú thích:

(1) Theo t? ch?c th?i dó, c?c Tâm Lý Chi?n (thu?c T?ng C?c Chi?n Tranh Chính Tr?) có nhi?u kh?i. Trong s? này, có Kh?i K? Thu?t. Kh?i K? Thu?t g?m nhi?u phòng: Phòng Thông Tín Báo Chí, Phòng Ði?n ?nh và Truy?n Hình Quân Ð?i, dài phát Quân Ð?i, và nh?t báo Ti?n Tuy?n... Khi ?y, Thi?u Tá Lê Ðình Th?ch, bút hi?u Th?ch Lê, là tru?ng kh?i K? Thu?t. Vì th?, ông du?c giao trách nhi?m làm ch? nhi?m d?u tiên c?a báo này.

(2) Nhà tho Hà Thu?ng Nhân sinh nam 1920 t?i làng Hà Thu?ng, huy?n H?u L?c, t?nh Thanh Hóa. Vì lòng yêu noi ch?n ra d?i nên ông dã ch?n cho mình bút hi?u Hà Thu?ng Nhân. Ngoài bút hi?u này, ông còn bút hi?u th? hai, Hoàng Trinh, dùng cho nh?ng bài tho tình. Tru?c khi b? d?ng viên vào quân d?i, ông t?ng là giáo su c?a m?t s? tru?ng trung h?c t?i Saigòn. Ông cung có th?i gian gi? ch?c v? giám d?c dài phát thanh Qu?c Gia. Sau bi?n c? 30 tháng 4, 1975, ông b? tù c?i t?o t?i nam 1979 m?i du?c th?. Sau dó, ông cùng gia dình d?nh cu t?i M?. Nhà tho Hà Thu?ng Nhân hi?n cu ng? t?i thành ph? San Jose, mi?n B?c ti?u bang California.

(3) Nhà tho Hoàng Anh Tu?n sinh ngày 7 tháng 5, nam 1932, du h?c ngành di?n ?nh t?i Pháp. Kh?i vi?t t? nh?ng nam d?u th?p niên 1950. Ngoài tho, h? Hoàng còn c?ng tác v?i nhi?u nh?t báo, tu?n báo ? Saigòn trong nhi?u vai trò khác nhau. V? lãnh v?c di?n ?nh, tru?c tháng 4, 1975, Hoàng Anh Tu?n d?o di?n khá nhi?u phim. Trong s? này, cu?n phim “Xa L? Không Ðèn” du?c nhi?u ngu?i bi?t d?n nh?t. Sau th?i gian di tù vì b? khép t?i ho?t d?ng chính tr? ch?ng nhà nu?c CSVN, ông cùng gia dình d?nh cu t?i Hoa K? nam 1981. Ð?u nam 2006, m?t s? thân h?u dã xu?t b?n thi ph?m “Yêu em Hà N?i và nh?ng bài tho khác” c?a ông. Nhà tho Hoàng Anh Tu?n t? tr?n ngày 1 tháng 9, nam 2006, t?i San Jose. Ðu?c bi?t, nhà van Thu Thuy?n, là ái n? c?a ông.